କଥାରେ କଥାରେ

ଅସୀମ ବସୁ

ପରିଚୟ :

ଓଡ଼ିଶାର କଳା, ନାଟକ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଜଗତର ଜଣେ ଅନନ୍ୟ ସାଧକ ହେଉଛନ୍ତି ଅସୀମ ବସୁ । ତାଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ରଚିତ ‘କଥାରେ କଥାରେ’ ପୁସ୍ତକଟି କୌଣସି ପାରମ୍ପରିକ ଆତ୍ମଜୀବନୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ଶିଳ୍ପୀର ଅନ୍ତରାତ୍ମାର କାହାଣୀ । ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ଜଣେ ସାଧାରଣ ମଣିଷର ଅସାଧାରଣ ସଂଘର୍ଷ, ଜୀବନ ଯାତ୍ରାରେ ଭେଟିଥିବା ବିଚିତ୍ର ଚରିତ୍ର ଏବଂ ସମୟର ସ୍ରୋତରେ ହଜିଯାଇଥିବା କିଛି ଅଭୁଲା ସ୍ମୃତିର ସଂଗ୍ରହ । ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ପାଠକକୁ ୧୯୫୦ ଦଶକର କଲିକତାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କଟକ, ଅନୁଗୁଳ ଏବଂ ଭୁବନେଶ୍ଵରର ସାଂସ୍କୃତିକ ଗଳିକନ୍ଦି ଭିତରକୁ ନେଇଯାଏ ।

ପୃଷ୍ଠଭୂମି :

ଏହି ପୁସ୍ତକ ପାଠକକୁ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗର ଓଡ଼ିଶା ଓ ବେଙ୍ଗଲର ସାମାଜିକ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରେ । ଏହାକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଚାରୋଟି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ:

ଲେଖକଙ୍କ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ତାଙ୍କର କଲିକତା ରହଣି କାଳ । ବିଶେଷ କରି ୨୩୪ ନମ୍ବର ବହୁବଜାର ଷ୍ଟ୍ରୀଟ୍ ର ଏକ ପୁରୁଣା, ଜରାଜୀର୍ଣ୍ଣ ଦୋମହଲା କୋଠା ହେଉଛି ଏହି ପୁସ୍ତକର ମୁଖ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ । ସେହି କୋଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଦେଶର, ବିଭିନ୍ନ ବୃତ୍ତିର ଲୋକ—ଯେମିତି କି ପିଅନ୍, ପକେଟମାର୍, ବିହାରୀ କୁଲି, ଜାଲ ପାସପୋର୍ଟ କାରବାରୀ ଏବଂ ସଂଘର୍ଷରତ ଶିଳ୍ପୀ—ସମସ୍ତେ ମିଶି ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ପୃଥିବୀ ଗଢ଼ିଥିଲେ । ସେଠାରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ମଣିଷପଣିଆର ଅଭାବ ନଥିଲା ।

ଲେଖକଙ୍କ ସ୍କୁଲ ଜୀବନର ଏକ ବିସ୍ତୃତ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ଅନୁଗୁଳକୁ ନେଇ ଗତିଶୀଳ । ସେହି ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ‘ରନ୍ତଲେଇ’ ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନେପାଳ ବାବାଙ୍କ ଚମତ୍କାରୀ ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ସାରା ପୃଥିବୀରେ ଚହଳ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେହି ସମୟର ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟରେ ଲୋକଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ଅନ୍ଧବିଶ୍ଵାସ, ଆକାଶରେ ଧୂଳିର ଜମାଟ ବନ୍ଧା ରାସ୍ତା ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଭୟଙ୍କର ହଇଜା ମହାମାରୀ ସମାଜକୁ କିଭଳି ସ୍ତବ୍ଧ କରିଦେଇଥିଲା, ତାହାର ଏକ ମର୍ମସ୍ପର୍ଶୀ ବର୍ଣ୍ଣନା ଏଠାରେ ମିଳେ ।

ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଲେଖକଙ୍କ କର୍ମଭୂମି ସାଜିଛି କଟକ । ସେଠାକାର ଶିଳ୍ପପୁରୀ, ସ୍ଵରାଜ ହୋଟେଲ ଏବଂ କଳାବିକାଶ କେନ୍ଦ୍ର ଭଳି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଶାର ନାଟ୍ୟ ଓ କଳା ଜଗତର ଅଭିବୃଦ୍ଧିର ସାକ୍ଷୀ । ସେହି ସମୟର କଟକର ସାମାଜିକ ଚଳଣି, ବିପ୍ଳବୀ କବିମାନଙ୍କର ଆଡ୍ଡା ଏବଂ ନାଟକ ପ୍ରତି ଲୋକଙ୍କର ଭଲପାଇବା ଏହି ପୁସ୍ତକର ପ୍ରତିଟି ପୃଷ୍ଠାରେ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ । ବାସନ୍ତୀ ନିବାସର ସେହି ପୁରୁଣା ତୋରଣ ଓ ସେଠାକାର ରହଣି ଲେଖକଙ୍କୁ ଅନେକ ନୂଆ ଅନୁଭୂତି ଦେଇଛି ।

ଭୁବନେଶ୍ଵର ଯେତେବେଳେ ନୂଆ କରି ଗଢ଼ି ଉଠୁଥିଲା, ସେତେବେଳେ ସେଠାକାର ସେକ୍ରେଟାରୀଏଟ୍, ଏ.ଆଇ.ସି.ସି. ସଭା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଏବଂ ସରକାରୀ ଦପ୍ତରର ଚାଲିଚଳଣି ପୁସ୍ତକରେ ଏକ ଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଭରିଛି । ଜଣେ ଶିଳ୍ପୀ ପାଇଁ ସରକାରୀ ଚାକିରିର ବାଉଁଶ ଗଜା ଉପରେ ଘୋଡ଼ା ହେଇଥିବା ହାଣ୍ଡି ଭଳି ଅଣନିଃଶ୍ଵାସୀ ପରିବେଶକୁ ଲେଖକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମତ୍କାର ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ।

ପ୍ରମୁଖ ପାତ୍ରମାନେ :

ଅସୀମ ବସୁ (ମୁଖ୍ୟ ପାତ୍ର): ଅସୀମ ବସୁ ଜଣେ ଭାବୁକ ଶିଳ୍ପୀ, ଯିଏ ଜୀବନର ପରାଜୟକୁ ସହଜରେ ସ୍ଵୀକାର କରିପାରନ୍ତି ଓ ସେ ନିଜକୁ ଜଣେ ନକଲି ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରି ନିଜର ଅତୀତକୁ ଖୋଜୁଛନ୍ତି ।

ଧରଣୀଧର ନାୟକ: କଲିକତା ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟର ଜଣେ ପିଅନ ଧରଣୀଧର ନାୟକ ଯିଏ ଲେଖକଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଦିନର ବନ୍ଧୁ ଓ ବିନା ସ୍ଵାର୍ଥରେ ଅସୀମ ବସୁଙ୍କୁ ନିଜ ପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିଲେ ।

ଜଗଦୀଶ ପାଣି: ଲେଖକଙ୍କର ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ବନ୍ଧୁ ଏବଂ ‘ଫ୍ରେଣ୍ଡ୍‌ସ ପ୍ରେସ୍‌’ର ମାଲିକ । ସେ ଲେଖକଙ୍କୁ ଲେଖିବା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିଲେ ।

ବାସନ୍ତୀ ଦେବୀ: କଟକର ‘ବାସନ୍ତୀ ନିବାସ’ର ମାଲିକାଣୀ । ସେ ଜଣେ କଳା ମୁଗୁନି ପଥରର ମୂର୍ତ୍ତି ସଦୃଶ୍ୟ ସୁନ୍ଦରୀ ମହିଳା, ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ‘ପୃଥିବୀର କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ପ୍ରେମପତ୍ର’ (ମୁଁ କାହିଁକି ପାଠକଙ୍କୁ ସ୍ଵପ୍ନ ଦେଖେଁ?) ଲେଖକଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଅଭୁଲା ସ୍ମୃତି ।

ନରେନ୍ଦ୍ର ନାଏକ: କଲିକତା କର୍ପୋରେସନର ଜଣେ ଚତୁର ପିଅନ୍, ଯିଏ ୨୩୪ ନମ୍ବର ଘରର ଅଘୋଷିତ ମୁରବୀ ଥିଲେ ।

ରବି ସିଂ ଏବଂ ବକୁଳ: ଓଡ଼ିଶାର ବିପ୍ଳବୀ କବି ରବି ସିଂ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରେୟସୀ ବକୁଳ ଦେବୀ । ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରେମ, ସଂଘର୍ଷ ଏବଂ ପରେ ପୁରୀରେ ବକୁଳଙ୍କୁ ଖୋଜି ବାହାର କରିବା ଘଟଣାରେ ଲେଖକ ଜଣେ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ସାକ୍ଷୀ ଥିଲେ ।

ସୁଜାତା ଦେବୀ: ଜଣେ କରୁଣ ଚରିତ୍ର, ଯିଏ ନିଜ ସ୍ଵାମୀଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାରର ଶିକାର ହୋଇ ଅକାଳରେ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଯାହା ଲେଖକଙ୍କ ମନରେ ଗଭୀର ରେଖାପାତ କରିଥିଲା ।

ସୀତା: ଆର୍ଟ କଲେଜର ଜଣେ ନଗ୍ନ ମଡେଲ, ଯିଏ ନିଜ ସ୍ଵାମୀଙ୍କ ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ଏହି ବୃତ୍ତିକୁ ଆପଣେଇ ଥିଲେ ଏବଂ ଲେଖକଙ୍କର ଧର୍ମଭଉଣୀ ସାଜିଥିଲେ ।

ବିଷୟବସ୍ତୁ :

କାହାଣୀର ଆରମ୍ଭ ଏକ ରହସ୍ୟମୟ ନିଛାଟିଆ ଦି’ପହରରୁ ହୁଏ, ଯେଉଁଠି ଲେଖକ ନିଜ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଭେଟନ୍ତି, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କରି ଅତୀତ ଶୁଣାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି । ଏହି ଯାତ୍ରା ପାଠକକୁ ପ୍ରଥମେ ବାଲେଶ୍ଵରକୁ ନେଇଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଲେଖକ ଶିଳ୍ପୀ ହେବାର ସ୍ଵପ୍ନ ଦେଖୁଥିଲେ । ବାଲେଶ୍ଵରରେ ସାଇନ୍‌ବୋର୍ଡ଼ ଲେଖିବା ଏବଂ ଫଟୋ ବନ୍ଧେଇ ଦୋକାନରେ ବିଫଳ ହେବା ପରେ ସେ ମାତ୍ର ୪୦ ଟଙ୍କା ଧରି କଲିକତା ପଳାଇ ଯାଇଥିଲେ । କଲିକତାରେ ତାଙ୍କର ସଂଘର୍ଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ । ସିଆଲଦା ଷ୍ଟେସନରେ ଶୋଇବାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଧରଣୀଧରଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ରହିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମାଣବିକତାର ପରିଚୟ ଦିଏ । କାହାଣୀରେ ଲେଖକ ଅନେକ ନାରୀ ଚରିତ୍ରଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଗତିପଥ ବଦଳାଇ ଦେଇଛନ୍ତି । କୈଶୋରର କବିତାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବାସନ୍ତୀ ଦେବୀଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏକ ଏକ ରଙ୍ଗୀନ ପୃଷ୍ଠା । ବିଶେଷ କରି ସୁଜାତା ଦେବୀଙ୍କ ଘରେ ପାଠ ପଢାଇବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିବା ଏବଂ ପରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟଣା ଲେଖକଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଲେଖକ ଓଡ଼ିଶା ଫେରିଆସି ଶିଳ୍ପପୁରୀ ରେ ଯୋଗ ଦେଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ନାଟ୍ୟ ଜଗତ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ହୋଇଛନ୍ତି । ନାଟକରେ ମଞ୍ଚ ସଜ୍ଜା କରିବା ସହ ନିଜେ ‘ପଞ୍ଚୁ’ ଚରିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରି ସେ କିଭଳି ରାତାରାତି ଜନପ୍ରିୟ ହେଲେ, ତାହାର ରୋମାଞ୍ଚକର ବର୍ଣ୍ଣନା ଏଥିରେ ଅଛି । ‘ରୂପକାର’ ନାଟ୍ୟ ସଂସ୍ଥାର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଏବଂ ନୂଆ ନୂଆ ନାଟକ ମଞ୍ଚସ୍ଥ କରିବା ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ଓଡ଼ିଶାର ନାଟ୍ୟ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଏକ ନୂଆ ଦିଶା ଦେଇଛନ୍ତି । ପୁସ୍ତକରେ ରବି ସିଂଙ୍କ ପ୍ରେମ କାହାଣୀ ଓ ବକୁଳ ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କ ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ । ବକୁଳ ଦେବୀ କୁଆଡେ ଚାଲିଯିବା ପରେ ଲେଖକଙ୍କର ତାଙ୍କୁ ଖୋଜି ପୁରୀରୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ଘଟଣା ଏକ ସଫଳ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ଦୃଶ୍ୟ ପରି ମନେହୁଏ । ଏଥିସହିତ ସରକାରୀ ଚାକିରିର ଜଟିଳତା, ଏ.ଆଇ.ସି.ସି. ସଭା ପାଇଁ ଗେଟ୍ ନିର୍ମାଣ ଏବଂ ଶେଷରେ ସରକାରୀ ଚାକିରି ଛାଡ଼ି ନିଜସ୍ଵ ସଂସ୍ଥା ‘ରୂପକାର’ ଗଢ଼ିବା ଲେଖକଙ୍କର ସ୍ୱାଭିମାନ ଓ କଳା ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାର ପରିଚୟ ଦିଏ ।

ଉପସଂହାର :

‘କଥାରେ କଥାରେ’ କେବଳ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଅନୁଭୂତିର ସଂଗ୍ରହ ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ସମଗ୍ର ସମାଜର ଏକ ଅକୁହା ଦଲିଲ୍ । ଲେଖକ ଅସୀମ ବସୁ ଏଥିରେ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଯେ ଜୀବନରେ ଆମେ ଯେଉଁ ସବୁ ମଣିଷଙ୍କୁ ଭେଟୁ, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଆମ ଭିତରେ କିଛି ନା କିଛି ଚିହ୍ନ ଛାଡି ଯାଆନ୍ତି । ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ସଫଳତା ଅପେକ୍ଷା ବିଫଳତାର ଅନୁଭୂତି ଯେ ଅଧିକ ମଧୁର ଏବଂ ଶିକ୍ଷଣୀୟ ହୋଇପାରେ, ତାହା ଏହି ବହିଟି ପଢ଼ିଲେ ବୁଝିହୁଏ । ଲେଖକ ନିଜର ଦୋଷ, ଅପରାଧ ଏବଂ ପରାଜୟକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସରଳ ଓ ନିଚ୍ଛକ ଭାବରେ ସ୍ଵୀକାର କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ପାଠକଙ୍କୁ ଅଭିଭୂତ କରେ । ପୁସ୍ତକର ଶେଷ ଭାଗରେ ସେହି ‘ଅସଲି’ ଅସୀମ ବସୁଙ୍କର ଅନ୍ଧାରରେ ଉଭେଇ ଯିବା ଏକ ଗଭୀର ଦାର୍ଶନିକ ସତ୍ୟକୁ ସୂଚାଏ—ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ନିଜେ ହିଁ ନିଜର ଅତୀତର ସାକ୍ଷୀ ହୋଇ ରହେ । ସେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କୁ ଶୁଣାଉଥିବା ସେହି ଅଜଣା ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ ବୋଧହୁଏ ତାଙ୍କରି ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଥିଲା ।